Dźwierzuty – Swersutten – Mentzelsgut – Mensguth


Około 1374 roku Wielki Mistrz Zakonu NMP Winrich von Kniprode nadał 250 włók ziemi wokół Dźwierzut rycerzowi Mentzlowi von Wildenau, który około 1383 roku zbudował obronny zamek.

 

W 1349 roku najstarsze dokumenty wymieniają w z nazwiska miejscowego duszpasterza ks. Herdera,  a w 1399 roku przeznacza się 4 włóki ziemi na potrzeby   kościoła.  Usytuowany   na   wysokiej   skarpie   porośniętej  klonami i jesionami, wzniesiony został jeszcze według wzorów architektury późnogotyckiej  z  elementami  stylu  barokowego  pochodzącego  po  pożarze w 1693 roku.

 

W  1438  roku  komtur  elbląski   Heinrich   Reuss   von   Plauen   odnotowuje, iż  Dźwierzuty były główną miejscowością wielkich dóbr ziemskich należących do  rodziny  von Wildenau. Na cześć właściciela zmieniono nazwę Swersutten na Mentzelsgut (Mensguth).

 

W 1459 roku Dźwierzuty zostają oddane przejściowo w zastaw burmistrzowi Pasymia, co rozpoczyna długotrwały podział na wieś i folwark. Dotychczasowy właściciel Mathes Kromer wydzierżawił folwark w 1473 roku Georgowi Schultzke na prawach magdeburskich.

 

W 1483 roku  Hans von Pfeilsdorf „Syn Pana Hoyka” zamienia dobra, które miał Mentzel  von  Wildenau  koło  Szczytna  z  Komturią  Elbląska za swe dobra pod Morągiem.  Wieś   zostaje   zobowiązana   do  płacenia  daniny   Zakonowi a sołectwo powierzono niejakiemu Tomaszowi. Z tego okresu pochodzi zapis podpisany  przez  Mikołaja  von  Theergewisch,  Konze  von Siebald  i  Hansa von Pfeilsdorf nadający wiernemu słudze Gedowittowi karczmę, przywilej zbudowania młyna dla Steffena Moellera.

 

27  września 1523 roku  Johannes  Briesmann,  doktor  teologii  Uniwersytetu we Frankfurcie nad Odrą wygłosił w katedrze królewieckiej na Knipawie pierwsze kazanie w duchu reformacyjnym.

 

W  Boże Narodzenie 1523 roku  Biskup  Georg von Polentz, ostatni katolicki i pierwszy ewangelicki biskup Sambii, wygłosił w katedrze królewieckiej kazanie, w którym podkreślił, że jedyna droga do zbawienia wiedzie przez wiarę i chrzest.

 

6 lipca 1525 roku po zawarciu Traktatu Krakowskiego  Książę Albrecht oficjalnie wprowadził luteranizmu w całym kraju i ogłosił „Mandat reformacyjny”. Prusy stały się pierwszym protestanckim krajem na świecie.

Według zarządzenia z 10 marca 1528 roku parafia Dźwierzucka podlegała biskupowi pomezańskiemu Paulowi Speratusowi.

  

W 1563 roku  Książę Albrecht von Hohenzollern zapisuje 4 włóki ziemi braciom   Jakubowi  i  Urbanowi  Leyssnerom,  a  24 października  1565 roku 10 włók ziemi Lorenzowi Rochowi.

 

W   1693  roku   wielki   pożar  strawił   część   kościoła,  który   odbudowano  w 1695 roku.

 

W  latach 1763 – 68 proboszczem dźwierzuckiej parafii był Johann Samuel Gregoroviusa, autor „Postylli polskiej w sobie 67 kazań zawierającej...” (Gdańsk 1763),  jedynego w XVIII w. zbioru kazań ewangelickich napisanych w języku polskim. 

 

Od 1770 roku Dźwierzuty stają się siedzibą urzędu dominialnego. 

 

W sierpniu 1914 roku, w czasie  I Wojny Światowej, Dźwierzuty zostały przejściowo zajęte przez wojska rosyjskie. Dowódca korpusu generał Nowosilcow kwaterował na plebanii ewangelickiej. Dzięki staraniom ówczesnego proboszcza Christopha Danielowskiego wieś nie została zniszczona przez wojska rosyjskie.

 

Lata 30 i 40 XX wieku to okres sprawowania władzy przez Narodowych Socjalistów.  Niektórzy   parafianie   wystąpili  z  kościoła   przyłączając   się  do frakcji Niemieckich Chrześcijan. Jednak wielu ewangelików opowiedziała się za będącym w opozycji Kościołem Wyznającym. Był to bardzo trudny okres dla dźwierzuckiej parafii. 

 

21 stycznia 1945 roku wojska radzieckie zajmują Dźwierzuty, następuje częściowy powrót mieszkańców po nieudanej ewakuacji w kierunku zatoki gdańskiej,  a  także  coraz  silniejszy  napływ  ludności polskiej z Mazowsza oraz repatriantów z kresów wschodnich. Powstają struktury polskiej administracji    państwowej.   Rozpoczęły   się    trudne    dzieje   najnowsze.  Na Mazurów spadł gniew ofiar, przez co sami stali się ofiarami. Ojczyzna Mazurów stała się dla nich obczyzną.

 

Od 1945 roku Parafia Ewangelicka w Dźwierzutach jest filiałem Parafii Ewangelicko – Augsburskiej w Pasymiu.

 

Zapraszamy do zapoznania się z bogatą, ponad sześciowiekową historią Dźwierzut i parafii ewangelickiej. 



Pobierz tekst w formie pliku pdf.