Projekt: Ocalić szlachetne, urzekające, naturalne dźwięki - konserwacja kolekcji fisharmonii i tablic na numery pieśni


Projekt dofinansowano ze środków

Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego





Jesienią 2019 roku Parafia realizuje projekt: Ocalić szlachetne, urzekające, natu-ralne dźwięki - konserwacja kolekcji fisharmonii i tablic na pieśni
Celem projektu jest konserwacja częsci kolekcji fisharmonii z XIX/XXw. o wysokich wartościach historycznych i różnorod-nych warsztatowo historycznych tablic na numery pieśni z okresu XVI/XVII-pocz.XXw. Zbiór fisharmonii i tablic na numery pieśni będący własnością Parafii przeznaczony jest na ekspozycję w średniowiecznych zakrystiach kościoła ewange-lickiego w Pasymiu. Wybór obiektów do konserwacji jest po-dyktowany ich bardzo złym stanem zachowania, a zachodzące w nich dalsze procesy destrukcyjne wymagają pilnej interwen-cji konserwatorskiej. Fisharmonie da się jeszcze uratować. W ramach zadania prowadzona jest gruntowna konserwacji jednej zabytkowej fisharmonii oraz elementy składowych fisharmonii będącej w ruinie oraz konserwacja historycznych tablic na numery pieśni.

Fisharmonia
jest może jedynym w historii muzyki instrumentem, który definitywnie zakoń-czył swój żywot, wyparty przez masowo produkowane organy elektroniczne. Nie ma wprost porównania pomiędzy "żywymi" posiadającymi duszę fisharmo-niami a ich elektronicznymi imitacjami.
Pasymskie fisharmonie to instrumenty o bardzo wysokich wartościach histo-rycznych. Posiadają oryginalne rozwiązania konstrukcyjne i materiałowe oraz pierwotną dyspozycję dźwiękową. Kolekcja fisharmonii Parafii Ewangelicko-Augsnurskiej w Pasymiu liczy 14 fisharomonii menty. Są one klasycznym przykładem instrumentów budowanych na przełomie XIX i XX wieku. Instru-menty da się jeszcze uratować. Po przywróceniu sprawności mogą być wyko-rzystywane do gry demonstracji, a także koncertowej w określonych warunkach akustycznych. Obecny projekt obejmuje:


1. Fisharmonia, Hofberg Bruning&Bongardt, Barmen. 1891-1930,
historyzujący z elementami neogotyku i secesji
wymiary: 1200x640x1130
materiał: drewno dębowe

Fisharmonia firmy Hofberg o czym informuje inskrypcja na płycie regestrowej: Hofberg Hoflieferant J.M.d.K. von Italien oraz odlewy na pedałach kalikujących. Obudowa (szafa) wykonana z drewna fornirowanego, w części z masywnego. Zamknięcie szafki gry stanowi otwierana na zawiasach klapa. Po otwarciu klapy otwiera się na zawiasach ażurowy pulpit na nuty. Klapa zamyka szafkę gry wyposażoną w klawiaturę i toczone wyciągi registrowe z szyldami (z białego tworzywa sztucznego) z nazwami głosów. Płyta czołowa z wyciągami registrowymi lakierowana na czarno. Poniżej klawiatury pionowa deska z ażurowymi otworami przysłoniętymi materiałem - umożliwia emisję dźwięku z głosów umieszczonych w przedniej części wiatrownicy oraz dostęp do mechanizmów. Klawisze w klasycznej kolorystyce: czarno-białej. W części dolnej dwa pedały do kalikowania. Miechy kalikujace w układzie pionowym. Miech główny w układzie pionowym z zaworem upustowym. Tył fisharmonii zamknięty demontowalną płyciną (ramiak) oklejoną materiałem umożliwiającym emisję głosu. Po demontażu płyciny możliwy dostęp do mechanizmów znajdujących się w tylnej części instrumentu. Ściany boczne instrumentu z uchwytami pomocniczych dla przenoszenia. W płycie dolnej drewniane rolki transportowe umożliwiające przesunięcie instrumentu. Całość szafki przemalowana na kolor czarny.
Dane muzyczne. Wiatrownica systemu ssącego. Zakres klawiatury: F-f'''Klawiatura podzielona klasycznie na Bass i Dyskant. Podział klasyczny na dźwiękach h-c'. System napełniania nożny: dwa pedały podczas kalikowania uruchamiają dwa pionowe mieszki zasysające powietrze z rezerwuaru głównego.
Dyspozycja (napisy na szyldach registrowych od lewej strony):
1. Forte II
2. Bass Koppler
3. Viola. 4 Ft.
4. ? (brak szyldu)
5. Dulcet 8 Ft.
6. Tremolo*
7. Echo 8 Ft.
8. Melodia 8 Ft.
9. Vox Celeste 8 Ft.
10. ? (brak szyldu)
11. Diapason*
12. Forte*
* szyldy wtórnie dorobione, ręczne napisy z nazwami głosów (do wertfikacji)
Dwie dźwignie kolanowe. Brakuje dwóch szyldów z nazwami głosów. Pozostałe szyldy częściowo wadliwie wklejone, nie odzwierciedlają właściwych nazw głosów.
Stan zachowania. Instrument w bardzo złym stanie technicznym. Registry dają się włączyć jednak nazwy na szyldach nie odzwierciedlają rzeczywistych głosów. Drewno w złym stanie. Elementy filcowe zniszczone przez mole i drewnojada. Ubytki forniru obudowy. Płócienne osłony zakrywające elementy ażurowe zniszczone. Brak dwóch szyldów z nazwami głosów. Trzy szyldy dorobione prymitywnie z ręcznie wypisanymi nazwami głosów. Część klawiszy nierówna, klika okładzin odklejonych. Wszystkie języki są w komplecie. Kilka przegród tonowych połamanych. Perforacje miecha. Sprężyny mieszków napełniających oryginalne. Zniszczona klapa zaworu upustowego. Całość bardzo brudna. Pulpit nutowy popękany bardzo nieumiejętnie naprawiany, zawiasy niechlujnie mocowane. Całość (łącznie z elementami mosiężnymi) bardzo brzydko przemalowana na kolor czarny. Brak rolek transportowych. Na wysokości zamka klapy zamykającej zamontowano skobel dla możliwości zamykania szafki (na kłódkę). Elementy drewniane bardzo zaatakowane przez drewnojada. Brak płyciny nad pedałami kalikującymi. Pedały kalikujące nierówne. Zniszczone okładziny pedałów. Pierwotny kolor szafki instrumentu to naturalny dąb. Po przeprowadzeniu prac remontowych mechanizmów, można będzie cieszyć się pełnią brzmienia.

2. Fisharmonia - elementy konstrukcyjne instrumentu
Fisharmonia w całkowitej ruinie. Jakiekolwiek działania naprawcze są nieuzasadnione ekonomicznie. Właściwe jej wykorzystanie dziś, to demontaż elementów budowy instrumentu, oczyszczenie ich, zabezpieczenie przed drewnojadem oraz udostępnienie w gablotach muzealnych jako eksponaty obrazujące elementy składowe fisharmonii.






Historyczne tablice na numery pieśni
z kościoła ewangelickiego w Pasymiu

Praktycznym uzupełnieniem organów w architekturze wnętrza kościoła ewangelickiego stały się tablice na numery pieśni śpiewanych przez wiernych. Są one jednym z charakterystycznych elementów wyposażenia ewangelickiego kościoła. Jeszcze w tym roku Parafia nasza prowadzić będzie konserwację części zabytkowych tablic bądź ich części z XVIII-XX w. wchodzących w skład całej kolekcji. Tablice zachowały się w różnym stanie: dobrym i mocno zniszczonym. Większość jest porażona przez grzyby i zaatakowana przez drewno jady. Zachowane tablice na numery pieśni lub ich części powstały w małomiasteczkowych warsztatach stolarskich i są materialnymi świadectwami umiejętności rzemieślników, a także przykładami autentycznego wyposażenia kościoła.
Od ponad dwudziestu lat nasza Parafia systematycznie prowadzi prace konserwatorskie nad historyczną strukturą najstarszego kościoła ewangelickiego na Mazurach. Jest to wyraz naszej troski o zachowanie materialnego dziedzictwa dla przyszłych pokoleń. Prace konserwatorskie możemy prowadzić tylko dzięki wsparciu finansowemu instytucji i prywatnych darczyńców.
Jako parafia diaspory nie jesteśmy w stanie ponieść sami wszystkich kosztów i wykonać takie prace samodzielnie. Na przeprowadzenie prac konserwatorskich historycznych tablic na numery pieśni, bądź ich zachowanych części otrzymaliśmy dofinansowanie Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego (Narodowy Instytut Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów). Wykonanie prac konserwatorskich tablic pozwoli na: ponowne użycie części z nich zgodnie z przeznaczeniem, część zaś na stałe prezentowana będzie w średniowiecznych zakrystiach parafii.

1. Tablica na numery pieśni fundacji cechowej: cechu stolarzy M. Osadlinus, 1796 r.; wymiary: 56x148;



2. Tablica na numery pieśni fundacji cechowej: cechu piekarzy, Jacob Sepanek, 1788 r.; wymiary: 76x160;




3. Tablica na numery pieśni fundacji cechowej: cechu krawców, Michel Goray/Gorray 1805 r.; wymiary: 56x148;;



4. Tablica na numery pieśni fundacji: August Block 1918 r. ufundowana po zakończeniu I wojny światowej wymiary: 56x148;



5. Tablica na numery pieśni fundacji cechowej: zachowany jeden element z tablicy ufundowanej przez cech garbarzy/kuśnierzy, 1779;



6. Tablica na numery pieśni fundacji cechowej: zachowany jeden element z tablicy ufundowanej przez cech rzeźników, 1838 r.;



7. Tablica na numery pieśni fundacji cechowej: zachowany jeden element z tablicy ufundowanej przez cech kowali, 1778 r.;


8. Tablica na numery pieśni fundacji cechowej: zachowany jeden element z tablicy ufundowanej przez cech garbarzy, 1837 r.;




Historyczne tablice na numery pieśni
z kościoła ewangelickiego w Pasymiu
-ciąg dalszy-

1. Tablica ufundowana przez cech piekarzy 1788 r., Joh. Jacob Szepanneck (ok. 1726 - 15.01.1799 Königsberg)


2. Tablica ufundowana przez cech stolarzy: M. Osadlinus 1796 r. (Michael Oschadlinus 1757 - 1837 Passenheim)



3. Element tablicy ufundowanej przez cech kuśnierzy 1779 r.




Fisharmonia Fisharmonia 2 Tablica na numery Pieśni


Tablice na numery pieśni po konserwacji

1. Tablica ufundowana przez cech piekarzy 1788 r.

Joh. Jacob Szepanneck (ok. 1726 – 15.01.1799 Königsberg)


2. Tablica ufundowana przez cech stolarzy: M. Osadlinus 1796 r.

(Michael Oschadlinus 1757 – 1837 Passenheim)



3. Element tablicy ufundowanej przez cech kuśnierzy 1779 r.



4. Element tablicy ufundowanej przez cech garbarzy 1837 r.



5. Element tablicy ufundowanej przez cech rzeźników 1838 r.



6. Tablica ufundowana przez cech krawców w Passenheim: Michael Goray (Gorray),  Jacob Lumma,  Andreas Raffalsky, Jacob Gernsa w 1805 r., z okazji 50 rocznicy powstania cechu.




7. Tablica ufundowana przez cech kowali 1778 r.



8. Tablice na których zapisywano numery pieśni kredą XIX/XX w.


9. Zachowane elementy tablicy z XVII w.



************************************

Tym, którzy wsparli inicjatywę finansowo, składamy tą drogą serdeczne podziękowania.
 

Tym, którzy chcieliby nadal nas wspierać, podajemy numer konta:

Parafia Ewangelicko-Augsburska

ul. Jedności Słowiańskiej 3

12-130 Pasym


30 8838 1060 2009 0600 1571 0001 dopisek „konserwacja starodruków”